Grátt hár er eitt sýnilegasta merki öldrunar og hjá sumum birtist það fyrr en búist er við. Hjá Hårklinikken lítum við ekki á grátt hár sem eitthvað til að fela eða skammast sín fyrir. Það er náttúruleg – og oft ákaflega falleg – birtingarmynd líffræðilegrar vegferðar líkamans, sem á ef til vill skilið meira vægi en það hefur fengið í gegnum tíðina.
Umræðan um grátt hár er að breytast. Sífellt fleiri kjósa að taka því opnum örmum – og sem danskt vörumerki er sú nálgun okkur sérstaklega hugleikin. Í norrænni menningu hefur lengi verið litið á silfrað og grátt hár sem eðlilega framvindu lífsins, ekki eitthvað sem þarf að berjast gegn. Þetta viðhorf hefur fléttast inn í menninguna í gegnum margat kynslóðir – mótað af náinni tengingu við náttúruna, einlægni og skilningi á því að heilbrigði og styrkur hárs og hársvarðar skipta mun meira máli en liturinn sjálfur.
Kannski er það einmitt ástæðan fyrir því að svo margar danskar konur geisla í gráa hárinu sínu: áherslan hefur alltaf frekar verið á næringu og umhirðu en að fela það sem er.
Anja Alajdi, virtur danskur stílisti og viðskiptavinur Hårklinikken, hefur lengi tekið sínu náttúrulega silfraða hári fagnandi sem tjáningu á einlægni og sjálfstrausti.
Markmið þessarar umfjöllunar er ekki til að gefa í skyn að grátt hár sé eitthvað sem þurfi að leiðrétta, heldur að varpa ljósi á líffræðina á bak við það – því hún segir okkur mikið um hvernig líkaminn bregst við tíma, erfðum og álagi daglegs lífs. Streita er oft nefnd sem orsök ótímabærar gránunar á hári, og því fer þessi grein dýpra í flóknu vísindin á bak við þá staðhæfingu.
Erfðir stjórna tímalínunni
Hjá flestum er aldurinn sem grátt hár birtist að stórum hluta fyrirfram ákveðinn af erfðum. Rannsóknir benda til þess að erfðaþættir séu helsti drifkrafturinn á bak við achromotrichia, vísindalega heitið yfir litmissi í hárinu.
Ef foreldrar þínir hafa byrjað að gránað snemma eru töluverðar líkur á að það eigi einnig við um þig. Uppruni og þjóðerni skipta líka máli og rannsóknir benda til þess að grátt hár byrji yfirleitt að koma fram um miðjan þrítugsaldur hjá hvítum einstaklingum, seint á þrítugsaldri hjá fólki af asískum uppruna og um miðjan fertugsaldur hjá fólki af afrískum uppruna. Þessi mynstur undirstrika að erfðir eru grunnstoð í gráunarferlinu.
Hvernig hárið missir litinn
Til að skilja gráun hársins er gagnlegt að skilja fyrst hvernig hárið fær lit sinn. Í hverjum hársekk eru sérhæfðar frumur sem kallast sortufrumur (melanocytes), sem framleiða melanín – litarefnið sem gefur hári, húð og augum lit.
Með aldrinum fækkar þessum frumum smám saman og virkni þeirra minnkar. Litkerfi hársekkja verður minna skilvirkt, framleiðsla melaníns hægist og hárið sem vex úr honum inniheldur sífellt minna litarefni. Með tímanum verður hárið silfrað og að lokum hvítt. Þetta líffræðilega ferli þróast yfir áratugi og er að mestu stýrt af erfðafræðilegum þáttum.
Getur streita valdið ótímanbærri gránun hársins?
Hugmyndin um að langvarandi streita geti hraðað gráun hefur lengi verið hluti af almennri umræðu. Þar til nýlega voru vísindalegar niðurstöður þó óljósar.
Rannsókn sem birt var í tímaritinu eLife af vísindamönnum við Columbia University gaf ein nákvæmustu gögn hingað til um samband sálrænnar streitu og litarefnis í hári. Með því að nota háupplausna myndgreiningu sem kortleggur litabreytingar eftir hverju hárstrái – með upplausn sem samsvarar um það bil einni klukkustund af hárvexti í hverju þversniði – tókst rannsakendum að sýna fram á tengsl milli streitustigs og mælanlegra breytinga á hárlit.
Athyglisverðasta niðurstaðan var sú að sum grá hár sneru aftur í sinn náttúrulega lit þegar streita minnkaði.
Einn þátttakandi sýndi til dæmis að fimm hárstrá dökknuðu aftur á tímabili þegar hann var í fríi. Rannsakendur komust einnig að því að grá hár innihéldu hærra magn próteina sem tengjast hvatberavirkni og orkuefnaskiptum, sem bendir til þess að hársekkurinn sé undir mælanlegu líffræðilegu álagi þegar gráun á sér stað.
Rannsóknin bendir til þess að hvatberar – orkuver frumunnar – geti virkað sem móttakarar fyrir sálræna streitu og mögulega umbreytt þessu lífeðlisfræðilega álagi í breytingar á hárinu sem vex.
Oxunarálag og grátt hár
Rannsóknir benda til þess að oxunarálag geti einnig haft áhrif á gráun hárs. Sýnt hefur verið fram á að framleiðsla melaníns myndar eðli sínu samkvæmt óstöðugar sameindir sem kallast hvarfgjarnar súrefnissameindir (reactive oxygen species), oft nefndar sindurefni. Þetta eru í raun aukaafurðir frumuferla sem, þegar þær safnast upp í of miklu magni, geta farið að skemma nærliggjandi byggingar.
Hársekkurinn reiðir sig á net andoxunarensíma til að hlutleysa þessar sameindir og viðhalda jafnvægi. Þegar það jafnvægi raskast geta litmyndandi frumur í hársekknum orðið fyrir mælanlegu álagi.
Hársekkir sem eru að grána sýna lægra magn lykilandoxunarensíma og hærra stig oxunarskemmda. Með tímanum getur þessi uppsafnaða byrði dregið úr virkni litmyndandi frumna og stuðlað að smám saman hnignun þeirra innan hársekksins.
Oxunarskemmdir safnast upp yfir ár og eru undir áhrifum frá ýmsum þáttum, þar á meðal UV-geislun, reykingum, næringarskorti og lífeðlisfræðilegum áhrifum langvarandi streitu.
Rannsóknir hafa einnig bent til þess að skortur á ákveðnum steinefnum, eins og kopar, kalsíum og ferritíni, geti átt þátt í þessu ójafnvægi. Næring getur því gegnt mikilvægu stuðningshlutverki.
Eins og vísindastjóri okkar, Panos Vasiloudes læknir (MD, PhD) og þrefalt sérfræðivottaður húðlæknir, orðar það:
„Vönduð næring er lykilatriði. Að neyta fjölbreyttrar, næringarríkrar fæðu og tryggja nægjanlega inntöku mikilvægra snefilefna skiptir máli, þar sem hár er eitt hraðvaxnasta kerfi líkamans og endurnýjast á um fjögurra vikna fresti – svipað og húðin og meltingarvegurinn.“
Þó að erfðafræðileg tímalína gráunar breytist ekki er mögulegt að styðja, að einhverju leyti, við oxunarumhverfi hárs og hársvarðar með markvissri næringu og vel ígrundaðri viðbótarnotkun.
Getur grátt hár tekið lit aftur?
Kannski áhugaverðasti þáttur rannsóknarinnar frá Columbia University er sú ábending að grá hár geti, við ákveðnar aðstæður, ekki endilega vaxið áfram alveg grá.
Rannsakendur lögðu til að hver hársekkur hafi eins konar líffræðilegt þröskuldsgildi eða vendipunkt, og að streita geti ýtt honum yfir þau mörk fyrr en ella.
Mikilvægt er þó að hafa í huga að þessi viðsnúningur virðist líklegastur hjá yngra fólki eða þeim sem eru á fyrstu stigum gráunar. Þegar litmyndandi frumur hársekkjarins hafa smám saman tæmst yfir margra ára tímabil verður endurheimt litarefnis mun ólíklegri.
Þetta bendir til þess að streita ein og sér valdi ekki gráun, heldur geti hún hraðað ferli sem erfðir hafa þegar hrint af stað hjá sumum einstaklingum.
Að styðja við umhverfi hársekkjarins
Hvort sem streita spilar hlutverk í þinni eigin gráun eða ekki, þá skiptir heilbrigði umhverfis hársekkinn sköpum fyrir það hvernig hárið vex og hegðar sér. Hársvörðurinn er lifandi og síbreytilegt umhverfi sem sér hverjum hársekk fyrir súrefni, næringarefnum og líffræðilegum boðum sem hann þarf til að starfa eðlilega.
Langvarandi streita leggur aukið álag á þetta umhverfi og getur haft áhrif á hár og hársvörð með tímanum.
Næring, streitustjórnun og markviss viðbótarnotkun næringarefna geta hjálpað til við að hámarka aðstæður fyrir hársekkina. Þótt engin inngrip breyti erfðafræðilegri tímalínu gráunar er engu að síður hægt að styðja við heildarlíffræði hárs og hársvarðar með aðferðum sem byggja á vísindum.
Hair Supplement fæðubótarefni og streita
Fyrir þá sem vilja styðja við hár og hársvörð innan frá var Hair Supplement þróað með heildræna nálgun líkamans að leiðarljósi. Streita er einn af nokkrum samtengdum þáttum sem geta stuðlað að hárlosi og ójafnvægi í hársverði – og er oft vanmetin í hefðbundnum nálgunum að heilsu hárs og hársvarðar.
Meðal klínískt rannsakaðra innihaldsefna er KSM-66® Ashwagandha rót, vel rannsakað aðlögunarefni (adaptogen) sem hefur verið sýnt fram á að geti lækkað kortisólgildi og dregið úr lífeðlisfræðilegum áhrifum langvarandi streitu. Notkun þess endurspeglar kjarnahugsun Hårklinikken: að ástand hárs og hársvarðar sé nátengt heildarástandi líkamans.
Streita er þó aðeins einn hluti af heildarmyndinni. Hair Supplement vinnur á mörgum líffræðilegum þáttum sem tengjast heilsu hárs og hársvarðar með vel ígrundaðri blöndu vísindalega studdra innihaldsefna. Lífræn baunaspíruþykkni getur stutt við þéttara útlit hárs, á meðan freyspálmaþykkni (saw palmetto) virkar sem náttúrulegt efni sem hamlar DHT. D-bíótín veitir mjög aðgengilegt form bíótíns og granateplaþykkni bætir við öflugan andoxunarstuðning.
Formúlan tekur einnig mið af getu líkamans til að taka upp og vinna úr þessum næringarefnum með hjálp Panax notoginseng og Astragalus membranaceus, sem geta stutt við upptöku næringarefna í gegnum þarmavegginn. Jafnframt veitir Lactobacillus casei, vel þekktur gerlastofn, daglegan stuðning við þarmaflóruna.
Hair Supplement er lyfjalaust, vegan og hannað til að styðja við persónusniðna nálgun Hårklinikken að heilsu hárs og hársvarðar – nálgun sem byggir á yfir 33 ára rannsóknum og traustum árangri hjá meira en 100.000 viðskiptavinum um allan heim.
Niðurstaða: streita getur haft áhrif á gráun – en er sjaldnast eina ástæðan
Hjá flestum má rekja þann aldur sem hárið byrjar að grána fyrst og fremst til erfða. Nýjar rannsóknir á tengslum streitu og litarefna eru sannarlega áhugaverðar og marka mikilvægt skref í átt að dýpri skilningi á tengslum sálrænnar upplifunar og heilsu hárs og hársvarðar.
Það sem þessar rannsóknir benda þó frekar til er að streita geti verið meðverkandi þáttur hjá sumum einstaklingum á ákveðnum stigum líffræðilegrar öldrunar, fremur en að vera meginorsök.
Spurningin sem skiptir kannski meira máli er því hvaða skref er hægt að taka til að styðja við umhverfi hárs og hársvarðar yfir ævina – til að skapa sem bestar aðstæður fyrir heilbrigði hársvarðarins, litmyndun og hárvöxt. Þar gætu vísindin, ásamt vel ígrundaðri viðbótarnotkun, haft raunverulegt gildi.
eftir Heather Lim
